Allergie en hooikoorts

Wat is hooikoorts en hoe herkent u het?

Hooikoorts is een allergische reactie van het neusslijmvlies op stuifmeel. Het afweersysteem reageert op een onschuldig eiwit en laat mestcellen histamine afgeven, wat niezen, jeuk, een waterige loopneus, een verstopte neus en jeukende, tranende ogen veroorzaakt.

Het verschil met een verkoudheid zit in het beloop en de details. Hooikoorts duurt weken tot maanden, geeft jeuk en helder waterig neusvocht, komt in aanvallen bij buiten zijn en gaat niet gepaard met koorts of keelpijn. Een verkoudheid duurt ongeveer een week en het neusvocht wordt geleidelijk dikker.

Het seizoen hangt af van de boosdoener: bomen zoals els, hazelaar en berk in het vroege voorjaar, grassen in het late voorjaar en de zomer, kruiden zoals bijvoet en ambrosia in de nazomer. Klachten het hele jaar door wijzen eerder op huisstofmijt, huisdieren of schimmels.

Onderschat de gevolgen niet. Slecht slapen door een verstopte neus, concentratieverlies op werk of school en verminderde alertheid in het verkeer zijn reele nadelen, en die zijn met goede behandeling grotendeels te vermijden.

Antihistaminica zonder medisch recept

Cetirizine en loratadine zijn in Nederland zonder recept verkrijgbaar bij apotheek en drogist. Ze blokkeren de werking van histamine en helpen vooral tegen niezen, jeuk, een loopneus en oogklachten. Op een verstopte neus werken ze het minst. Ze werken binnen een uur en zijn geschikt voor gebruik zo nodig of dagelijks tijdens het seizoen.

Levocetirizine en desloratadine zijn nauw verwante varianten. Fexofenadine is eveneens bij de apotheek verkrijgbaar. Oudere antihistaminica zoals clemastine en promethazine maken duidelijk slaperig en zijn voor dagelijks gebruik overdag niet de eerste keuze.

Neem het middel bij voorkeur voordat het seizoen goed op gang komt en dagelijks in plaats van alleen op slechte dagen; de opbouw van de allergische ontsteking laat zich beter voorkomen dan onderdrukken. Combineer eventueel met oogdruppels met een mestcelstabilisator en met een zoutoplossing om de neus te spoelen. Lees ook bij zelfzorg de bijsluiter, zeker bij zwangerschap, bij kinderen, bij nier- of leverproblemen en bij het gebruik van andere medicijnen.

Neussprays met corticosteroïden

Bij een verstopte neus en bij aanhoudende klachten is een neusspray met een corticosteroïd het meest effectief, effectiever dan een tablet. Beclometason en fluticason zijn in bepaalde verpakkingen zonder recept verkrijgbaar; andere sterkten en varianten zijn receptplichtig.

Twee dingen bepalen of zo'n spray werkt. Ten eerste de opbouwtijd: het volle effect komt pas na enkele dagen tot twee weken, dus dagelijks gebruiken en niet alleen op piekdagen. Ten tweede de techniek: snuit eerst uw neus, houd het hoofd licht voorover, spuit met de rechterhand in het linkerneusgat en richt naar het oor, niet naar het neustussenschot. Zo voorkomt u irritatie en bloedneuzen, de meest gemelde bijwerking.

Verwar deze spray niet met een decongestivum zoals xylometazoline. Die maakt de neus binnen minuten vrij, maar mag maar enkele dagen worden gebruikt: bij langer gebruik raakt het slijmvlies eraan gewend en wordt de neus juist chronisch verstopt. Een zoutspoeling mag u wel onbeperkt gebruiken en is een goede aanvulling.

Wanneer is een medisch recept nodig?

Montelukast is receptplichtig. Het is een tablet die aangrijpt op leukotrienen en soms wordt toegevoegd bij hooikoorts met astmatische klachten. Er zijn meldingen van stemmingsveranderingen, angstige dromen en somberheid, met name bij kinderen, waarvoor in de productinformatie uitdrukkelijk wordt gewaarschuwd; dat maakt het geen middel voor vanzelfsprekend gebruik.

Ook receptplichtig zijn de meeste combinatiesprays met een corticosteroïd en een antihistaminicum, sterkere oogdruppels en de middelen voor astma. Corticosteroïden in tabletvorm kunnen bij zeer ernstige klachten kortdurend worden gegeven, maar zijn geen onderhoudsbehandeling; depotinjecties met corticosteroïden worden bij hooikoorts afgeraden vanwege de bijwerkingen.

Loopt uw behandeling al en heeft u die zonder onderbreking nodig, dan kan een arts beoordelen of voortzetting verantwoord is. Nodig zijn de werkzame stof, de sterkte, de dosering, sinds wanneer u het gebruikt en of er nieuwe klachten zijn. Voor een eerste voorschrift bij onbegrepen klachten hoort u bij uw huisarts, omdat dan eerst de oorzaak in beeld moet komen.

Klachten het hele jaar door

Duren de klachten buiten het pollenseizoen voort, dan is huisstofmijt de meest waarschijnlijke oorzaak, gevolgd door huisdieren en schimmels. Typisch voor huisstofmijt zijn klachten die 's ochtends bij het opstaan het hevigst zijn en in de slaapkamer verergeren.

Maatregelen in huis helpen wisselend, maar zijn de moeite waard in de slaapkamer: het bed wekelijks op zestig graden wassen, hoezen om matras en kussen die mijt niet doorlaten, minder textiel en knuffels, goed ventileren en de luchtvochtigheid laag houden. Bij een allergie voor een huisdier is het weren uit de slaapkamer het minimum; allergenen blijven na vertrek van het dier nog maanden in huis aanwezig.

Zijn de klachten hardnekkig, dan is vaststellen waarvoor u precies allergisch bent zinvol, met bloedonderzoek of een huidtest via de huisarts. Dat verandert de aanpak: gericht saneren en, bij een duidelijke oorzaak, de mogelijkheid van immunotherapie. Denk daarnaast aan andere oorzaken van een chronisch verstopte neus, zoals neuspoliepen, een scheef neustussenschot of langdurig gebruik van een decongestivum.

Wanneer is een medische beoordeling nodig?

Benauwdheid, een piepende ademhaling, hoesten 's nachts of kortademigheid bij inspanning horen niet bij hooikoorts alleen en kunnen op astma wijzen. Ongeveer een op de drie mensen met hooikoorts heeft ook astmaklachten. Laat dat beoordelen, want astma vraagt om een andere behandeling dan een tablet tegen niezen.

Ook een reden voor beoordeling: klachten die ondanks een correct gebruikte neusspray en een antihistaminicum aanhouden, eenzijdige neusverstopping, bloedneuzen die blijven terugkomen, verlies van reuk, koorts of aangezichtspijn die op een bijholteontsteking kan wijzen.

Bij een ernstige allergische reactie belt u 112. Waarschuwingssignalen zijn zwelling van lippen, tong of keel, moeite met slikken of ademen, een piepende ademhaling, snel opkomende galbulten over het hele lichaam, duizeligheid of flauwvallen. Heeft u een adrenaline-auto-injector, gebruik die dan direct en bel daarna alsnog 112, ook als de klachten afnemen.

Immunotherapie: de allergie zelf aanpakken

Immunotherapie, ook wel hyposensibilisatie, is de enige behandeling die het afweersysteem zelf beïnvloedt in plaats van de klachten te onderdrukken. Het lichaam wordt gedurende jaren blootgesteld aan oplopende hoeveelheden van het allergeen, waardoor de reactie afneemt.

Er zijn twee vormen: tabletten of druppels onder de tong, en injecties. De behandeling duurt in de regel drie tot vijf jaar en is beschikbaar voor een beperkt aantal allergenen, waaronder graspollen, berkenpollen en huisstofmijt. Het effect houdt bij een deel van de mensen ook na afloop aan.

De behandeling komt in beeld bij duidelijk aangetoonde allergie met forse klachten die met gewone middelen onvoldoende onder controle komen, of bij astma die met de allergie samenhangt. De indicatie wordt gesteld door de huisarts of een specialist, en de eerste toediening gebeurt onder toezicht vanwege het risico op een allergische reactie. Wij stellen die indicatie niet en starten geen immunotherapie; daarvoor is beoordeling ter plaatse nodig.

Herhaalrecept voor allergiemedicatie aanvragen

Gebruikt u een voorgeschreven neusspray, oogdruppels of tabletten voor een allergie die al is vastgesteld, dan kan een arts beoordelen of voortzetting verantwoord is. Nodig zijn de werkzame stof, de sterkte, de dosering, sinds wanneer u het middel gebruikt, wie het heeft gestart, uw overige medicatie en of er benauwdheid of andere nieuwe klachten spelen.

Ons model is een medische vragenlijst met een beoordeling door een arts: geen videoconsult en geen telefonisch spreekuur. Draagt die beoordeling, dan stelt hij een recept op volgens de bijlage van richtlijn 2012/52/EU. U ontvangt dat als PDF per e-mail en neemt het mee naar elke apotheek in Nederland, samen met een geldig identiteitsbewijs. Er is geen pincode bij betrokken.

Meldt u benauwdheid, piepen of aanhoudende klachten ondanks correct gebruik, dan is een herhaling niet het antwoord en verwijst de arts u naar de huisarts voor onderzoek naar astma of een andere oorzaak. Wij verrichten geen allergietesten en stellen geen allergie vast.

Een beoordeling voor het voortzetten van een lopende behandeling kost 24,90 euro, met voorrang 9,90 euro extra. Dat bedrag dekt de medische beoordeling, niet de afgifte van een document. Wijst de arts op medische gronden af, dan betalen wij het terug. Levert u gevraagde gegevens niet aan, dan geldt de beoordeling als verricht en volgt geen terugbetaling. Medisch gecontroleerd op 29 augustus 2026 door lek. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301, artsenkamer in Olsztyn.