Mirtazapine: werking, bijwerkingen en dosering

Waarvoor wordt mirtazapine gebruikt?

Mirtazapine wordt gebruikt bij een depressieve stoornis bij volwassenen. De arts kiest het middel regelmatig wanneer bij de depressie slecht slapen, onrust of een sterk verminderde eetlust op de voorgrond staan, omdat mirtazapine op die klachten vaak snel effect heeft. De werkzame stof blokkeert bepaalde receptoren, waardoor de afgifte van noradrenaline en serotonine toeneemt; daarnaast blokkeert zij histaminereceptoren, wat de slaperigheid en de toename van eetlust verklaart. Mirtazapine wordt buiten de geregistreerde indicatie soms voorgeschreven bij slaapproblemen, maar dat is geen slaapmiddel voor incidenteel gebruik en die keuze hoort bij een arts te liggen die het verloop kan volgen. Wat het middel niet is: geen kalmeringsmiddel dat u naar behoefte inneemt, en geen behandeling die na een enkele dosis werkt. Het effect op de stemming laat doorgaans enkele weken op zich wachten, terwijl slaperigheid meestal de eerste avond al merkbaar is.

Bijwerkingen van mirtazapine

Het vaakst gemeld worden slaperigheid en sufheid, toegenomen eetlust en gewichtstoename, een droge mond, duizeligheid en hoofdpijn. Slaperigheid is meestal het sterkst in de eerste weken en neemt daarna vaak af; toegenomen eetlust houdt vaker aan. Verder worden vochtophoping in de enkels, levendige dromen, obstipatie en bewegingsonrust in de benen beschreven. Zeldzaam maar belangrijk is een verstoring van de aanmaak van witte bloedcellen. Krijgt u tijdens de behandeling koorts, keelpijn, een pijnlijke mond of een andere infectie die niet past bij het beeld, neem dan meteen contact op met een arts, zodat het bloed kan worden gecontroleerd. Ook hier geldt de algemene waarschuwing bij antidepressiva: aan het begin van de behandeling en na elke verandering van de dosering kunnen onrust, angst en gedachten aan zelfdoding tijdelijk toenemen, het duidelijkst bij mensen voor het 25e levensjaar. Alertheid van uzelf en van uw naasten is in die periode nodig.

Dosering en inname

Mirtazapine wordt eenmaal per dag ingenomen, meestal voor het slapengaan omdat het slaperig maakt; het kan met of zonder voedsel worden gebruikt en er bestaan ook orodispergeerbare tabletten die op de tong uiteenvallen. Volgens de productinformatie ligt de werkzame dosering voor volwassenen tussen 15 en 45 mg per dag; de behandeling begint doorgaans met 15 of 30 mg. De arts past de dosering aan op basis van het effect na enkele weken en op basis van de verdraagbaarheid. Bij een verminderde nier- of leverfunctie en bij ouderen wordt voorzichtiger gedoseerd. Sufheid overdag is een reden om met de arts te overleggen, niet om zelf te halveren: sommige mensen zijn juist bij een lage dosering het suffst. Vergeet u een dosis en bent u het pas de volgende ochtend gewaar, sla die dan over en ga verder met het gewone schema; neem nooit een dubbele dosis. Rijd niet en bedien geen machines zolang u suf bent.

Is mirtazapine receptplichtig?

Ja. Mirtazapine heeft in Nederland de status UR: uitsluitend op recept. Bij drogist of supermarkt is het niet verkrijgbaar en zonder beoordeling door een arts wordt het niet verstrekt. Dat is inhoudelijk terecht: de diagnose moet zijn gesteld, het middel maakt suf en beïnvloedt de rijvaardigheid, het geeft een zeldzame maar ernstige verstoring van de bloedaanmaak, en de eerste weken van een behandeling met een antidepressivum vragen om begeleiding. Mirtazapine valt in Nederland niet onder de Opiumwet, maar het is uitdrukkelijk geen middel om zelf mee te beginnen of om te gebruiken als slaappil naar behoefte. Gebruikt u het al en wilt u dezelfde behandeling voortzetten, dan kan een arts op basis van uw bestaande diagnose en dosering een herhaalrecept beoordelen. Wij zijn geen apotheek en leveren geen geneesmiddelen: wij beoordelen een aanvraag en verstrekken bij goedkeuring een document. Het middel zelf haalt u bij elke apotheek in Nederland.

Prijs en vergoeding

Mirtazapine is als generiek geneesmiddel beschikbaar, waardoor de prijs per doosje in de regel laag ligt; de apotheek rekent dat met u af, wij niet. Het middel is opgenomen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem, zodat de kosten in beginsel vanuit het basispakket worden vergoed. Kiest u een variant boven de vergoedingslimiet, dan betaalt u het verschil zelf; hetzelfde kan gelden voor bijzondere toedieningsvormen. Houd er rekening mee dat vergoede geneesmiddelen eerst ten laste komen van het verplicht eigen risico, in 2026 385 euro per jaar, tenzij u dat al heeft verbruikt. Uw zorgverzekeraar kan daarnaast een voorkeursmiddel aanwijzen; de apotheek legt u dat uit. Onze eigen dienst brengt hier niets bij: wij beoordelen antidepressiva op dit moment niet online, dus voor dit middel betaalt u ons niets.

Wisselwerkingen en alcohol

De belangrijkste wisselwerkingen zijn die met andere middelen die suf maken en die met serotonerge middelen. Slaapmiddelen, kalmeringsmiddelen, sterke pijnstillers en antihistaminica van de oudere generatie versterken de sufheid, met een reëel risico op vallen bij ouderen en op verminderde rijvaardigheid. Combinatie met MAO-remmers is gecontraindiceerd; bij combinatie met andere antidepressiva, tramadol, triptanen, lithium of sint-janskruid bestaat kans op het serotoninesyndroom, met onrust, transpireren, spiertrekkingen en verwardheid. Geneesmiddelen die leverenzymen sterk remmen of juist aanjagen, zoals bepaalde antischimmelmiddelen, sommige antibiotica en carbamazepine, kunnen de spiegel van mirtazapine veranderen. Meld daarom alle middelen die u gebruikt, ook zelfzorgmiddelen en kruidenpreparaten; elke apotheek controleert dat voor u. Alcohol wordt tijdens het gebruik afgeraden: het versterkt de sufheid duidelijk, verhoogt de kans op ongelukken en verergert somberheid. Twijfelt u over een combinatie, vraag het dan voordat u begint.

Zwangerschap en borstvoeding

Meld het aan uw arts wanneer u zwanger bent, zwanger wilt worden of borstvoeding geeft. De beperkte gegevens over mirtazapine bij zwangere vrouwen laten geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen zien. Toch is voorzichtigheid geboden: gebruik van middelen die de serotoninespiegel verhogen laat in de zwangerschap wordt in verband gebracht met een hogere kans op aanhoudende hoge bloeddruk in de longen van de pasgeborene, en dat risico kan voor mirtazapine niet worden uitgesloten.

Wordt het middel tot aan de bevalling of vlak daarvoor gebruikt, dan wordt de pasgeborene gecontroleerd op onttrekkingsverschijnselen. Mirtazapine gaat in zeer kleine hoeveelheden over in de moedermelk; of u borstvoeding geeft en of u het middel blijft gebruiken, weegt uw arts samen met u af.

Stop nooit zelf na een positieve zwangerschapstest: een terugval van de depressie is in deze periode zelf een risico. Voor deze afweging is een schriftelijke beoordeling op afstand niet de juiste route: neem contact op met uw huisarts, verloskundige of behandelaar.

Ervaringen met mirtazapine

Ervaringen lopen sterk uiteen en voorspellen niet wat u zelf zult merken. Vaak beschreven wordt dat de slaap al na een of twee avonden verbetert, terwijl de stemming pas weken later meebeweegt; die volgorde verrast veel mensen. Even vaak gaat het over sufheid overdag in de eerste weken en over toegenomen eetlust en gewichtstoename op wat langere termijn, die voor een deel van de gebruikers de reden is om met de arts naar een alternatief te kijken. Sommigen melden juist dat de eetlust welkom was na een periode waarin eten niet lukte. Individuele verhalen op fora zijn geen bewijs: mensen met een uitgesproken ervaring schrijven vaker dan mensen bij wie het middel rustig zijn werk deed, en diagnose, dosering en andere geneesmiddelen verschillen per persoon. Gebruik ervaringen om te bedenken welke vragen u aan uw arts wilt stellen, niet om zelf uw dosering te wijzigen.

Kom je aan van mirtazapine?

Ja, gewichtstoename is bij mirtazapine een van de meest gemelde bijwerkingen en is beter gedocumenteerd dan bij de meeste andere antidepressiva. Het middel blokkeert histaminereceptoren, wat de eetlust vergroot; daar komt bij dat mensen die eerder nauwelijks aten door de depressie, tijdens herstel weer normaal gaan eten. De toename verloopt bij de meesten geleidelijk en is het duidelijkst in de eerste maanden. Bij een depressie met sterk gewichtsverlies kan dat effect gewenst zijn en is het soms een reden om juist voor dit middel te kiezen. Vindt u de toename ongewenst, bespreek dat dan met uw arts in plaats van zelf te minderen of te stoppen: er valt te kijken naar voeding, beweging, de dosering of een ander middel. Weeg uzelf niet dagelijks, maar volg de lijn over weken. Een plotselinge sterke toename met dikke enkels of kortademigheid hoort altijd te worden beoordeeld.

Stoppen met mirtazapine

Stoppen doet u in overleg met uw arts en in stappen, niet ineens. Bij abrupt staken kunnen onttrekkingsverschijnselen optreden: misselijkheid, hoofdpijn, onrust, prikkelbaarheid en vooral slecht slapen, omdat het slaapbevorderende effect wegvalt. Die klachten zijn meestal tijdelijk, maar worden regelmatig verward met terugkeer van de depressie, wat een reden te meer is om de afbouw met een arts te plannen. De dosering wordt geleidelijk verlaagd, met tussenpozen die de arts afstemt op de gebruiksduur en op uw reactie op elke stap; bij hardnekkige klachten zijn kleinere stappen mogelijk en kan de apotheek meedenken over passende sterktes. Ook het moment doet ertoe: een behandeling wordt in de regel niet direct na herstel gestaakt, omdat voortzetting gedurende enige tijd de kans op terugval verkleint. Verdraagt u het middel niet, meld dat dan alsnog, zodat een alternatief kan worden besproken.

Waarom wij mirtazapine niet online beoordelen

Wij beoordelen antidepressiva op dit moment niet online, ook niet als voortzetting van een behandeling die uw eigen arts al heeft ingesteld. Er valt op deze pagina dus niets te bestellen en u betaalt ons niets. Dat komt door de aard van onze dienst: wij werken met een schriftelijke vragenlijst die een arts asynchroon beoordeelt, zonder videoconsult en zonder telefonisch gesprek. Bij een middel waarvan de dosering wordt bijgestuurd op stemming, slaap en bijwerkingen hoort die bijsturing bij een behandelaar die u kent en kan spreken. Een eerste instelling hoort sowieso in handen van uw eigen behandelaar. Gebruikt u mirtazapine al en raakt uw voorraad op, neem dan tijdig contact op met uw huisarts of uw behandelend psychiater; stop niet op eigen initiatief, want abrupt staken kan onttrekkingsverschijnselen geven. Bij acute somberheid of gedachten aan zelfdoding is dit niet de juiste route en neemt u meteen contact op met uw huisarts of de huisartsenpost.

Bijsluiter en betrouwbare bronnen

De officiële bijsluiter en de volledige productinformatie vindt u in de geneesmiddeleninformatiebank van het CBG-MEB. Publieksinformatie in begrijpelijke taal staat op apotheek.nl, de site van apothekersorganisatie KNMP. Het Farmacotherapeutisch Kompas beschrijft indicaties, doseringen en waarschuwingen zoals zorgverleners die gebruiken. Lees de bijsluiter voor het eerste gebruik en opnieuw bij elke verandering van de dosering: daarin staan de volledige lijst met bijwerkingen, de combinaties die niet samengaan, de waarschuwing bij koorts of keelpijn en de instructies bij een vergeten dosis. Twijfelt u over een klacht of over een combinatie met een ander middel, dan kunt u daarvoor zonder afspraak terecht bij elke apotheek. Vermoedt u een bijwerking, dan kunt u die zelf melden bij Bijwerkingencentrum Lareb. Deze pagina is een samenvatting op hoofdlijnen en vervangt de bijsluiter niet.

Wie heeft deze informatie gecontroleerd?

Deze pagina is opgesteld door de medische redactie van MEDINOW Sp. z o.o. en inhoudelijk gecontroleerd door lek. Damian Wojno, arts ingeschreven in Polen, PWZ-nummer 3211301. Onze arts is niet ingeschreven in het Nederlandse BIG-register en werkt op grond van zijn Poolse bevoegdheid binnen het Europese kader voor grensoverschrijdende zorg. Datum van laatste controle: 29 augustus 2026. Wij verkopen geen geneesmiddelen en zijn geen apotheek: wij beoordelen een medische aanvraag en verstrekken bij goedkeuring een document. Het geneesmiddel zelf haalt u bij elke apotheek. Deze informatie is algemeen van aard, houdt geen rekening met uw persoonlijke situatie en vervangt geen beoordeling door een arts. Bij spoed belt u 112; met dringende vragen buiten kantooruren neemt u contact op met de huisartsenpost. Bij gedachten aan zelfdoding is er dag en nacht hulp via 113 Zelfmoordpreventie, telefoonnummer 0800-0113.