Sertraline: werking, bijwerkingen en dosering

Waarvoor wordt sertraline gebruikt?

Sertraline wordt gebruikt bij depressieve klachten en bij angststoornissen. Het is een selectieve serotonineheropnameremmer: het remt de heropname van serotonine in de zenuwuiteinden, waardoor er meer serotonine beschikbaar blijft voor de prikkeloverdracht tussen zenuwcellen. Artsen schrijven het onder meer voor bij een depressieve stoornis, bij paniekstoornis met of zonder agorafobie, bij de obsessieve-compulsieve stoornis, bij sociale angststoornis en bij posttraumatische stressstoornis. Bij welke van deze aandoeningen sertraline geschikt is, hangt af van de diagnose, van de ernst van de klachten en van wat er eerder is geprobeerd. Medicatie staat bij deze aandoeningen zelden alleen: psychologische behandeling, dagstructuur, beweging en slaap zijn onderdeel van dezelfde behandeling en verhogen de kans op herstel. Het effect komt bovendien niet meteen. De eerste weken merken veel mensen vooral bijwerkingen, terwijl de stemming pas later verbetert. Dat is een bekend patroon en op zichzelf geen reden om te stoppen, maar wel om contact te houden met uw behandelaar.

Bijwerkingen van sertraline

De meest gemelde bijwerkingen staan vooral in het begin op de voorgrond: misselijkheid, diarree, hoofdpijn, droge mond, transpireren, trillen, verminderde eetlust en slaapproblemen of juist slaperigheid. Seksuele bijwerkingen komen veel voor en verdwijnen niet altijd vanzelf; ze zijn een reden om ernaar te vragen, ook als uw arts er niet over begint. Belangrijk en met nadruk vermeld in de productinformatie: in de eerste weken van de behandeling en na elke verandering van de dosering kunnen onrust, angst en gedachten aan zelfdoding tijdelijk toenemen. Dat risico is het duidelijkst bij mensen jonger dan 25 jaar. Zorg daarom voor een korte controleafspraak in die periode en laat iemand in uw omgeving meekijken. Bel bij acute gedachten aan zelfdoding 113 of 0800-0113 van 113 Zelfmoordpreventie, en bij direct gevaar 112. Zeldzamer zijn een te laag natriumgehalte in het bloed, vooral bij ouderen, een verhoogde bloedingsneiging en het serotoninesyndroom met koorts, verwardheid, spiertrekkingen en hartkloppingen; dat laatste vraagt onmiddellijk medische hulp.

Dosering en inname

De dosering stelt uw arts vast, en die wordt bij sertraline vrijwel altijd laag begonnen en pas daarna geleidelijk aangepast. Zo blijven de bijwerkingen van de eerste dagen beter draaglijk. De exacte sterkte en het aantal tabletten per dag leest u op het etiket van uw apotheek en in de bijsluiter; die informatie verschilt per persoon en per aandoening en hoort niet van een website te komen. Neem de tablet elke dag op een vast tijdstip in, met water. Inname mag met of zonder voedsel; wie er misselijk van wordt, neemt hem meestal beter bij een maaltijd. Merkt u dat u er slecht van slaapt, dan kan een ander tijdstip helpen, maar overleg die wijziging met uw arts of apotheker. Vergeet u een dosis, neem hem dan alsnog op dezelfde dag; is het al bijna tijd voor de volgende, sla de vergeten dosis dan over en neem nooit een dubbele. Verhoog of verlaag de dosering niet op eigen initiatief.

Is sertraline receptplichtig?

Ja, sertraline is in Nederland een UR-geneesmiddel: de apotheek levert het uitsluitend af op een geldig medisch recept, en het is niet zonder recept bij apotheek of drogist te krijgen. Er is geen zelfzorgvariant en er bestaat geen lagere sterkte die daarbuiten valt. De receptplicht heeft een duidelijke reden. Bij een depressie of angststoornis is eerst een diagnose nodig, moet een bipolaire stoornis worden uitgesloten en hoort er begeleiding bij, juist in de risicovolle eerste weken. Daarnaast heeft sertraline wisselwerkingen die ernstig kunnen zijn, onder meer met MAO-remmers en met andere serotonerge middelen. Wat betreft de internationale regels: sertraline valt niet onder de Opiumwet en is geen verdovend of psychotroop middel in de zin van de Europese regels voor grensoverschrijdende recepten. Een arts kan het daarom, na beoordeling, ook op een grensoverschrijdend recept voorschrijven. Hoe die aanvraag verloopt, leest u verderop bij het herhaalrecept.

Prijs en vergoeding

Wat u voor sertraline betaalt, hangt af van de sterkte, de verpakkingsgrootte en het tarief van uw apotheek. Vraag de actuele prijs daarom bij uw eigen apotheek na, want wij leveren geen geneesmiddelen en noemen hier geen medicijnprijs als aanbieding. De vergoeding loopt via het Geneesmiddelenvergoedingssysteem (GVS). Geneesmiddelen tellen mee voor uw eigen risico van 385 euro per jaar, dus zolang dat bedrag nog niet is opgebruikt, betaalt u de kosten zelf. Uw apotheek kan u vertellen of er voor uw sterkte een eigen bijdrage geldt. Onze eigen dienst brengt hier niets bij: wij beoordelen antidepressiva op dit moment niet online, dus voor dit middel betaalt u ons niets.

Wisselwerkingen en alcohol

Sertraline mag niet worden gecombineerd met MAO-remmers; tussen beide behandelingen hoort een door de arts bepaalde pauze te zitten. Ook de combinatie met andere serotonerge middelen vraagt om voorzichtigheid, omdat het serotoninesyndroom dan dreigt: dat geldt onder meer voor triptanen tegen migraine, voor tramadol, voor andere antidepressiva en voor sint-janskruid, dat vrij verkrijgbaar is maar bepaald niet onschuldig. Samen met NSAID's, acetylsalicylzuur of antistollingsmiddelen neemt de kans op bloedingen in maag en darm toe. Middelen die het hartritme beïnvloeden en plaspillen die het natriumgehalte verlagen, verdienen eveneens aandacht. Laat uw volledige medicatieoverzicht, inclusief zelfzorgmiddelen en kruidenpreparaten, door uw apotheek nakijken. Alcohol wordt tijdens het gebruik afgeraden. De combinatie versterkt sufheid en traagheid, verstoort de slaap en kan depressieve klachten verergeren, waardoor het lastig wordt te beoordelen of de behandeling werkt. Rijdt u of bedient u machines, houd er dan rekening mee dat vooral de eerste weken de reactiesnelheid kunnen beïnvloeden.

Zwangerschap en borstvoeding

Meld zwangerschap, een kinderwens of borstvoeding altijd bij uw arts, ook wanneer u sertraline al langer gebruikt. Goed opgezette onderzoeken bij zwangere vrouwen ontbreken, maar een omvangrijke hoeveelheid gegevens wijst niet op aangeboren afwijkingen door sertraline. Behandeling tijdens de zwangerschap wordt toch alleen aangeraden wanneer de situatie van de moeder zodanig is dat het verwachte voordeel opweegt tegen het mogelijke risico.

Gebruikt u sertraline in de laatste fase van de zwangerschap, en zeker in het derde trimester, dan wordt de pasgeborene gecontroleerd. Beschreven zijn moeite met ademhalen, blauw zien, ademstilstand, stuipen, een onstabiele lichaamstemperatuur, drinkproblemen, braken, een lage bloedsuiker, te hoge of te lage spierspanning, trillen, onrust, prikkelbaarheid, sufheid en aanhoudend huilen; meestal beginnen die klachten binnen een dag na de bevalling. Gebruik van een SSRI laat in de zwangerschap wordt bovendien in verband gebracht met een hogere kans op aanhoudende hoge bloeddruk in de longen van de pasgeborene.

Kleine hoeveelheden sertraline komen in de moedermelk terecht. Bijwerkingen bij borstgevoede kinderen zijn tot nu toe niet gemeld, maar een risico is niet uit te sluiten, dus gebruik tijdens het geven van borstvoeding wordt alleen aangeraden wanneer uw arts oordeelt dat het voordeel groter is dan het risico. Stop nooit zelf na een positieve zwangerschapstest: een terugval is in deze periode zelf een risico. Voor deze afweging is een schriftelijke beoordeling op afstand niet de juiste route.

Ervaringen van gebruikers

Ervaringen met sertraline lopen ver uiteen en zijn geen maat voor wat het middel bij u zal doen. Wat vaak terugkomt in meldingen is dat de eerste een tot twee weken de zwaarste zijn, met misselijkheid, onrust en slecht slapen, en dat het gunstige effect op stemming en angst pas daarna geleidelijk zichtbaar wordt. Ook seksuele bijwerkingen en gewichtsverandering komen vaak ter sprake, meestal pas na langere tijd. Wij plaatsen op deze pagina geen verzonnen citaten of cijfers: bij een receptplichtig middel mogen ervaringsverhalen geen reclame worden, en ze vervangen geen onderzoek. Betrouwbaarder bronnen zijn het Farmacotherapeutisch Kompas, apotheek.nl en de meldingen die Bijwerkingencentrum Lareb verzamelt. Wat u zelf kunt doen, is een korte dagelijkse aantekening bijhouden van stemming, slaap en bijwerkingen. Bij het volgende contact met uw behandelaar is zo'n overzicht waardevoller dan een algemene indruk, en het maakt zichtbaar of een aanpassing van de behandeling nodig is.

Kom je aan van sertraline?

Gewichtsverandering kan bij sertraline twee kanten op gaan. In het begin melden veel gebruikers juist minder eetlust en misselijkheid, met een lichte daling van het gewicht als gevolg. Bij langer gebruik ziet men bij een deel van de gebruikers een geleidelijke toename, vaak bescheiden en over maanden opgebouwd. Daarbij spelen meerdere factoren mee: een depressie verandert eetlust en bewegingspatroon op zichzelf al, en bij herstel keert de eetlust vaak terug, wat de weegschaal ook laat bewegen. Vergeleken met sommige andere antidepressiva staat sertraline niet bekend als het middel met de sterkste gewichtstoename, maar iedere individuele reactie kan afwijken. Weeg uzelf hooguit wekelijks en op een vast moment; dagelijkse schommelingen zeggen weinig. Verandert uw gewicht in korte tijd sterk, gaat dat samen met vochtophoping, of raakt het u zo dat u wilt stoppen, bespreek dat dan met uw arts. Stoppen zonder overleg is bij dit middel geen goed idee, zoals hieronder wordt toegelicht.

Stoppen met sertraline

Stop niet abrupt met sertraline en niet zonder overleg. Bij plotseling staken kunnen onttrekkingsverschijnselen optreden: duizeligheid, kortdurende sensaties die vaak als elektrische schokjes worden beschreven, misselijkheid, prikkelbaarheid, angst, levendige dromen en een griepachtig gevoel. Die klachten zijn meestal tijdelijk, maar ze kunnen hinderlijk zijn en worden nogal eens verward met terugkeer van de oorspronkelijke aandoening. Afbouwen gebeurt daarom stapsgewijs, in een tempo dat uw arts vaststelt en dat langer kan duren dan mensen verwachten. Even belangrijk is het moment van stoppen: na een depressieve episode wordt de behandeling meestal nog een tijd voortgezet nadat de klachten zijn verdwenen, om terugval te voorkomen. Bespreek dus eerst of stoppen nu aan de orde is, en pas daarna hoe. Merkt u tijdens het afbouwen dat de oorspronkelijke klachten terugkomen, meld dat dan snel; soms is een langzamer schema of een tijdelijke stap terug beter dan doorzetten. Bij gedachten aan zelfdoding belt u 113 of 0800-0113.

Waarom wij sertraline niet online beoordelen

Wij beoordelen antidepressiva op dit moment niet online, ook niet als voortzetting van een behandeling die uw eigen arts al heeft ingesteld. Er valt op deze pagina dus niets te bestellen en u betaalt ons niets. Dat komt door de aard van onze dienst: wij werken met een schriftelijke vragenlijst die een arts asynchroon beoordeelt, zonder videoconsult en zonder telefonisch gesprek. Bij een middel waarvan de dosering wordt bijgestuurd op stemming, slaap en bijwerkingen hoort die bijsturing bij een behandelaar die u kent en kan spreken. Een eerste instelling hoort sowieso in handen van uw eigen behandelaar. Gebruikt u sertraline al en raakt uw voorraad op, neem dan tijdig contact op met uw huisarts of uw behandelend psychiater; stop niet op eigen initiatief, want abrupt staken kan onttrekkingsverschijnselen geven. Bij acute somberheid of gedachten aan zelfdoding is dit niet de juiste route en neemt u meteen contact op met uw huisarts of de huisartsenpost.

Bijsluiter en officiële informatie

De bijsluiter die bij uw eigen verpakking hoort, is leidend; hij verschilt per fabrikant en per sterkte, dus lees hem opnieuw bij elke nieuwe doos. Alle in Nederland geregistreerde bijsluiters en samenvattingen van de productkenmerken vindt u in de geneesmiddeleninformatiebank van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen. Voor uitleg in begrijpelijke taal gebruikt u apotheek.nl van apothekersorganisatie KNMP; voor de professionele onderbouwing met contra-indicaties, interacties en doseringsprincipes het Farmacotherapeutisch Kompas van Zorginstituut Nederland. Lees in elk geval de passages over de eerste weken van de behandeling, over gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding, over rijvaardigheid en over wat te doen bij een vergeten dosis. Bewaar de tabletten volgens het etiket en buiten bereik van kinderen, en lever restanten in bij de apotheek. Heeft u twijfel over een combinatie met een ander middel, ook met een zelfzorgmiddel of een kruidenpreparaat zoals sint-janskruid, laat dat dan door uw apotheek controleren voordat u het gebruikt.